Jak współczesne prawo podatkowe odpowiada na wyzwania globalizacji, pracy zdalnej i konstytucyjnych gwarancji podatnika?
W tym wydaniu znajdziecie analizy dotyczące substancji ekonomicznej w strukturach holdingowych, granic dopuszczalnej ingerencji państwa w opodatkowanie, a także aktualnych problemów związanych z zakładem podatkowym i reorganizacjami przedsiębiorstw. Nie zabrakło również glos do najnowszych orzeczeń TSUE i sądów administracyjnych.
„Kwartalnik Prawa Podatkowego” to uznane czasopismo naukowe wydawane od 1999 r. przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Centrum Dokumentacji i Studiów Podatkowych. Publikuje wysokiej jakości artykuły, raporty i glosy cenionych ekspertów, stanowiąc ważne forum debaty o współczesnym prawie podatkowym.
W środku znajdziecie następujące treści:
Test substancji ekonomicznej w przypadku spółek pośredniczących – klauzula rzeczywistego właściciela a recharakteryzacja transakcji
Jakub Jankowski, Katarzyna Smoleń
Artykuł podejmuje problematykę testu substancji ekonomicznej w odniesieniu do spółek pośredniczących, analizując wzajemne relacje pomiędzy klauzulą rzeczywistego właściciela (beneficial owner) a recharakteryzacją transakcji (non-recognition) w prawie podatkowym. Autorzy dokonują przeglądu ewolucji koncepcji rzeczywistego właściciela w świetle Komentarza do Modelowej Konwencji OECD, zestawiając ją z metodyką badania substancji ekonomicznej stosowaną na gruncie przepisów o cenach transferowych. Na podstawie analizy orzecznictwa TSUE oraz sądów krajowych i zagranicznych autorzy stwierdzają, że współczesne podejście do oceny substancji ekonomicznej wykracza poza formalnoprawne kryteria własności i obejmuje bardziej złożoną ocenę prowadzonej działalności. Wskazują także na przenikanie się mechanizmów charakterystycznych dla reżimów WHT oraz TP, co prowadzi do konieczności zrównoważenia skuteczności przeciwdziałania nadużyciom z ochroną praw podatników. Zasadniczą tezą artykułu jest stwierdzenie, że test substancji ekonomicznej – choć w obu reżimach pełni w istocie funkcję antyabuzywną – różni się co do zakresu, celu i intensywności oceny: w klauzuli BO ma charakter binarny (kwalifikacyjny), a w ramach TP stanowi narzędzie kalibracji rozkładu funkcji i dochodów w grupach powiązanych.
Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 września 2024 r. w sprawie C-465/20 P, Komisja Europejska v Irlandia i in.
Ziemowit Miszczobrocki
Glosa zawiera krytyczne uwagi do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 września 2024 r. w sprawie C-465/20 P, Komisja Europejska v Irlandia i in., kończącego długotrwałe postępowanie związane z pomocą publiczną przyznaną grupie Apple przez Irlandię. Komentowany wyrok zajmuje istotne miejsce w orzecznictwie Trybunału nie tylko z punktu widzenie długości (404 punkty) czy ogromnej kwoty będącej przedmiotem sporu (ponad 13 mld euro), ale przede wszystkim przez wzgląd na jego wpływ na ocenę „normalnego” opodatkowania na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego w kontekście pomocy publicznej. Wyrok odchodzi od dotychczasowej linii orzeczniczej w zakresie dopuszczalności zastosowania standardów zewnętrznych w stosunku do systemu prawnego państwa członkowskiego i może sygnalizować dalsze rozszerzenie frontu w walce z agresywnym planowaniem podatkowym.
Dysponowanie placówką jako przesłanka powstania zakładu podatkowego w dobie upowszechnienia się pracy zdalnej
Piotr Buława
Wzrost popularności pracy zdalnej, zwłaszcza w formie home office, prowadzi do podważenia dotychczasowego założenia, zgodnie z którym powstanie zakładu podatkowego w państwie zatrudnienia wymaga fizycznego dysponowania placówką (np. mieszkaniem pracownika) przez pracodawcę. Konsekwencją tego jest odmienne rozumienie potrzeby dysponowania placówką przez Krajową Informację Skarbową w jej interpretacjach podatkowych oraz przez sądy administracyjne w ich orzecznictwie. Rozbieżność taka jest widoczna od 2015 r. Analiza tych interpretacji oraz orzecznictwa prowadzi jednak do wniosku, że obecnie wyłącznie treść Komentarza do Konwencji Modelowej OECD przemawia za koniecznością dysponowania placówką jako przesłanką powstania zakładu podatkowego. Tymczasem wykładnie literalna, systemowa i funkcjonalna samej definicji zakładu podatkowego, zawartej w art. 5 ust. 1 Modelowej Konwencji OECD z pominięciem treści tego Komentarza, prowadzą do wniosku, że dysponowanie placówką nie jest już przesłanką warunkującą powstanie zakładu podatkowego.
Glosa krytyczna do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. I SA/Wr 104/24
Kamila Gajdzińska
Niniejsza glosa krytyczna dotyczy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2024 r. (sygn. I SA/Wr 104/24), w którym sąd oddalił skargę spółki M Sp. z o.o. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w przedmiocie powstania przychodu podatkowego w wyniku połączenia spółek siostrzanych mających tego samego jedynego udziałowca. Komentowane orzeczenie ma precedensowy charakter dla praktyki restrukturyzacji przedsiębiorstw w Polsce, gdyż sankcjonuje rygorystyczną wykładnię literalną przepisów, która prowadzi do ekonomicznie nieuzasadnionego opodatkowania operacji reorganizacyjnych. Nieprawidłowe stanowisko sądu kreuje istotną barierę podatkową dla konsolidacji spółek w ramach grup kapitałowych, hamując efektywność gospodarczą i konkurencyjność polskich przedsiębiorstw na rynku europejskim. Autorka prezentuje krytyczną analizę przyjętej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, wskazując na jej sprzeczność z ekonomiczną istotą transakcji, zasadą neutralności podatkowej reorganizacji przedsiębiorstw oraz konstytucyjną zasadą równości opodatkowania. Szczególne znaczenie ma nieuwzględnienie przez sąd braku rzeczywistego przysporzenia majątkowego w przypadku połączenia spółek należących do tej samej grupy kapitałowej, co pozostaje w opozycji do fundamentalnych zasad sprawiedliwego opodatkowania, w tym zasady opodatkowania wyłącznie realnych przyrostów majątkowych. W glosie przedstawiono argumentację za stosowaniem wykładni systemowej i teleologicznej, która respektowałaby ekonomiczną neutralność transakcji, a także postulaty de lege ferenda zmierzające do jednoznacznego uregulowania neutralności podatkowej takich operacji, zgodnie z aksjologią prawa unijnego wyrażoną w dyrektywie Rady 2009/133/WE.
Zasada zdolności do świadczenia podatkowego w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 21/14
Ewa Prejs
Autorka poddaje w artykule analizie konstytucyjne granice władztwa daninowego w świetle zasad zdolności płatniczej oraz ochrony godności człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2015 r., sygn. K 21/14, który nakreślił obowiązek zapewnienia nieopodatkowania minimum egzystencji oraz mechanizmów jego urealniania. Autorka prezentuje konstrukcyjne elementy podatku dochodowego od osób fizycznych (skala, kwota zmniejszająca podatek/kwota wolna od opodatkowania, koszty uzyskania przychodów, łączenie bądź separacja źródeł, kompensata strat) i wskazuje, że realna ochrona minimum egzystencji wymaga oceny całkowitego obciążenia, a nie tylko parametrów „segmentu” skali podatkowej. Zróżnicowanie reżimów (opodatkowanie na zasadach ogólnych według skali, podatek liniowy, ryczałt) prowadzi do niespójności w zakresie zastosowania instrumentów ochronnych i może niweczyć funkcję gwarancyjną minimum egzystencji. Na tej podstawie formułuje wnioski de lege ferenda dotyczące wprowadzenia uniwersalnego kredytu podatkowego pełniącego funkcję „kwoty wolnej” we wszystkich źródłach dochodów, ograniczonej agregacji lub jednolitego, niezależnego od źródła przychodów progu dochodu objętego ochroną, częściowej kompensaty strat między segmentami co najmniej do wysokości minimum egzystencji oraz automatycznej waloryzacji parametrów. Proponowane kierunki mają przywrócić spójność systemową i zgodność z aksjologią art. 2, 30 i 84 Konstytucji, do której nawiązuje TK w wyroku K 21/14.
