Tradycyjnie przypisywana literaturze dla dzieci prymarna funkcja polegająca na kształtowaniu postaw i realizacji misji wychowawczej coraz częściej bywa podważana lub co najmniej niuansowana. Z jednej strony wskazuje się, że wśród podstawowych funkcji tekstów kierowanych do młodych czytelniczek i czytelników powinno się uwzględniać rozbudzanie wrażliwości na wartość estetyczną przekazu i bardziej wymagające rozwiązania formalne oraz umiejętności samodzielnego rozpoznawania reguł konwencji i gatunków, a także dekodowania metaforycznych sensów, o co nieustannie, bardziej lub mniej wyraziście upomina się część środowiska związanego ze sztuką dla dzieci (ostatnio, w „Manifeście w obronie literatury dla dzieci", Sylwia Stano i Ewelina Szyszkowska). Z drugiej strony, w ramach studiów nad literaturą dziecięcą coraz częściej zadaje się podejrzliwe pytania o treści stojące za pozornie uniwersalnymi wartościami, na przykład o to, co w konkretnych tekstach oznacza patriotyzm i jakie wizje relacji międzyludzkich są w nich pokazywane – w odniesieniu do rodziny, ról płciowych itp. Przykładem tej tendencji są pojawiające się w szerszym niż akademicki obiegu krytyczne (nierzadko wywrotowe) odczytania kanonicznych utworów – tak współczesnych, jak i starszych: wystarczy przywołać ostatnio wydane książki Aleksandry Korczak „Bezradne i romantyczne. Bohaterki lektur dla szkoły podstawowej" czy Korneli Sobczak „Zośka i Rudy. O miłości, przyjaźni i Polsce".
Wskazanym przewartościowaniom sprzyja fakt, że literatura dla dzieci, zarówno współczesna jak i dawniejsza, staje się dziś wyjątkowo podatnym polem oddziaływania dyskursów emancypacyjnych, upominających się m.in. o prawa mniejszości seksualnych, osób neuroróżnorodnych i osób z niepełnosprawnościami oraz o prawa zwierząt. Autorzy i autorki współczesnych tekstów kierowanych do dzieci podejmują istotne problemy społeczne, oswajają najmłodszych z realiami toczących się właśnie wojen, kryzysem uchodźczym czy katastrofą klimatyczną, co zauważają zarówno krytyczki i krytycy, jak i badaczki i badacze literatury dla młodych. Przyrost tego rodzaju treści jest niewątpliwie w dużej mierze uwarunkowany troską, niemniej nie można ignorować koniunkturalności tekstów, które, podejmując atrakcyjne społecznie tematy, nierzadko sprowadzają je do płaskiej publicystyki i zaniedbują wartości artystyczne. W rezultacie zamiast odzwierciedlać komplikacje, wielość perspektyw, różnorodność motywacji i niekoniecznie jednoznacznych postaw, okazują się tendencyjnymi czytankami.
Jako że literatura dla młodych stanowi (i zawsze stanowiła) szczególną przestrzeń podatną na wpływy rozmaitych ideologii i komunikacyjnej aktywności o różnorodnym, często pozaartystycznym charakterze – również dyskursy emancypacyjne realizujące się na jej terenie należy traktować z metodologiczną podejrzliwością. Refleksji nad nimi powinny towarzyszyć pytania: o co upominamy się w narracjach skierowanych do młodych i w jakim celu? Czy wartość emancypacyjna dotyczy młodych odbiorców, czy raczej jest konstruowana wobec nich? Czy dyskursy emancypacyjne realizowane w ramach literatury dziecięcej nie zamieniają się w kolejny, dydaktyczny w charakterze apel wyzyskujący silny potencjał użytkowy tkwiący w tej literaturze?
W związku z rysującymi się tu możliwościami i zagrożeniami tym bardziej pilne staje się przemyślenie metod badania literatury dla dzieci, wypracowanie bardziej precyzyjnych i adekwatnych narzędzi interpretacyjnych, choćby przez dostosowanie narzucającego się aparatu krytycznej analizy dyskursu oraz krytycznej analizy retoryki i narracji. W planowanym numerze „Czytania Literatury”, w którym chcemy podnieść te kwestie, interesują nas ujęcia ogólne, próby syntezy, studia metodologiczne i teoretyczne, jak również analizy przekładoznawcze oraz interpretacje konkretnych tekstów literackich (współczesnych i tych starszych, zwłaszcza wciąż wznawianych i prezentowanych młodym odbiorcom przez adaptacje teatralne i filmowe) reprezentujących różne rodzaje i gatunki, estetyki oraz style.
Na wstępne deklaracje tematów oraz krótkie abstrakty czekamy do 15.01.2027 roku, na gotowe artykuły do 15.04.2027 roku.
Zapraszamy także do nadsyłania propozycji do działów stałych pisma: artykułów, omówień, recenzji, wywiadów. Wszystkie zgłoszenia prosimy kierować na jeden z poniższych adresów:
Anna Czernow anna.czernow@amu.edu.pl
Anita Jarzyna anita.jarzyna@uni.lodz.pl
Szczegółowe informacje o zasadach przygotowywania tekstów znajdziecie na stronie czasopisma.
Serdecznie zachęcamy do nadsyłania artykułów i współtworzenia kolejnych numerów pisma „Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze”!
