Polecamy najnowszy numer „Eastern Review”!
Tom 13 (2/2024) przynosi interdyscyplinarne spojrzenie na kluczowe procesy polityczne, społeczne i gospodarcze w Europie Środkowo‑Wschodniej oraz w regionach sąsiednich. Numer tworzy przestrzeń do refleksji nad współczesnymi wyzwaniami geopolitycznymi i społecznymi.
W numerze znajdziecie następujące artykuły:
Teoria gier i ekonomia instytucjonalna w praktyce. Studium porównawcze ze szczególnym uwzględnieniem Ukrainy
Ihor Hurnyak, Oleksandra Werbowa
W artykule przeprowadzono analizę roli dynamiki instytucjonalnej w gospodarkach przechodzących transformację, ze szczególnym uwzględnieniem przemian gospodarczych Ukrainy. W miarę, jak kraj ten przechodzi od systemu centralnie planowanego do gospodarki rynkowej, mierzy się z poważnymi wyzwaniami wynikającymi z utrwalonej władzy oligarchów, korupcji oraz dysfunkcyjnych ram instytucjonalnych. Celem badania jest zrozumienie, w jaki sposób interakcje instytucjonalne, koszty transakcyjne oraz dziedzictwo historyczne kształtują stabilność gospodarki Ukrainy i jej struktury zarządzania. Łącząc ekonomię instytucjonalną, teorię gier i ekonofizykę, artykuł przygląda się siłom wpływającym na ukraiński krajobraz gospodarczy. Porównuje również doświadczenia Ukrainy z doświadczeniami Polski, Rosji i Wielkiej Brytanii, aby lepiej uchwycić perspektywy reform.
Badanie wykorzystuje interdyscyplinarne podejście metodologiczne, w tym ekonomię instytucjonalną i teorię kosztów transakcyjnych, teorię gier oraz ekonofizykę do modelowania zachowań aktorów gospodarczych w warunkach zmienności. W zestawie metodologicznych narzędzi znajdują się m.in. optymalizacja portfela akcji do analizy mechanizmów rynku kapitałowego, turnieje Axelroda do badania interakcji między instytucjami politycznymi i rynkowymi, a także analiza sił podstawowych i wibracyjnych w celu ukazania ewolucji kosztów transakcyjnych na poziomie przedsiębiorstw. Jednocześnie artykuł podkreśla kluczową rolę solidnych mechanizmów instytucjonalnych – obejmujących działalność gospodarczą, samorząd lokalny, system sądowniczy, organy ścigania i procesy wyborcze – oraz sprawnie funkcjonujących ram gospodarki rynkowej, które stawiają człowieka w centrum instytucjonalnej struktury, w budowaniu stabilności i wzrostu gospodarczego.
Wyniki badania dostarczają cennych spostrzeżeń dotyczących złożoności transformacji Ukrainy, oferując praktyczne wskazówki dla decydentów oraz wzbogacając szerszą dyskusję akademicką na temat dynamiki instytucjonalnej w gospodarkach w okresie przejściowym.
Przegląd scopingowy dotyczący zdrowia psychicznego i psychologicznych skutków wojny rosyjsko-ukraińskiej (2014–2024)
Nino Tabeshadze
Wojna rosyjsko-ukraińska spowodowała znaczący stres psychiczny zarówno wśród ludności cywilnej, jak i personelu wojskowego, niosąc długotrwałe konsekwencje zdrowia psychicznego, które obejmują całe pokolenia. Niniejszy przegląd scopingowy konsoliduje istniejące dowody dotyczące wpływu wojny na zdrowie psychiczne, koncentrując się na takich zaburzeniach, jak zespół stresu pourazowego (PTSD), złożony zespół stresu pourazowego (CPTSD), depresja, lęk oraz uraz moralny [ang. moral injury]. Poprzez syntezę danych z licznych badań, w tym artykułów recenzowanych, raportów organizacji międzynarodowych oraz badań krajowych, przegląd podkreśla podwyższoną częstość występowania zaburzeń psychicznych wśród dotkniętych populacji, takich jak uchodźcy, osoby przesiedlone, dzieci i inne grupy. Wskazuje również na systemowe bariery w dostępie do opieki psychologicznej, obejmujące fragmentację usług, ograniczony dostęp do leczenia oraz brak kulturowo dostosowanych interwencji. Dodatkowo przegląd podkreśla kluczową rolę wsparcia rodzinnego i odporności społecznej w łagodzeniu stresu psychicznego i wspieraniu procesu zdrowienia. Wyniki uwypuklają pilną potrzebę kompleksowych, opartych na dowodach interwencji dostosowanych do unikalnych potrzeb różnych populacji, a także reform systemowych mających na celu poprawę infrastruktury zdrowia psychicznego na obszarach objętych konfliktem. Wreszcie, przegląd dostarcza praktycznych wskazówek dla decydentów, specjalistów zdrowia psychicznego oraz organizacji humanitarnych w zakresie opracowywania skutecznych strategii odpowiadających na bieżące i długoterminowe potrzeby psychologiczne osób dotkniętych wojną rosyjsko-ukraińską.
Stosunek Szanghajskiej Organizacji Współpracy do wojny w Ukrainie
Sergiusz Wojciechowski
Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW), utworzona w 2001 r., odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu porządku politycznego, gospodarczego i strategicznego w regionie Azji Centralnej oraz Wschodniej. Konflikt w Ukrainie w 2022 r. uwidocznił jednak ograniczenia organizacji wynikające z wewnętrznych sprzeczności interesów jej członków oraz strukturalnej zależności od konsensusu decyzyjnego. Artykuł analizuje wpływ wojny w Ukrainie na funkcjonowanie SOW, uwzględniając jej instytucjonalne słabości, brak wspólnego stanowiska oraz narastającą asymetrię sił między Rosją a Chinami. Szczególną uwagę poświęcono reakcjom państw członkowskich, takich jak Kazachstan, Uzbekistan, Indie i Pakistan, oraz ich próbom balansowania między współpracą z Rosją a dywersyfikacją relacji międzynarodowych. Wojna w Ukrainie stała się katalizatorem zmian w równowadze sił w ramach SOW, które mogą zadecydować o przyszłości tej organizacji jako platformy współpracy regionalnej.
Kształt strategicznego partnerstwa. Podejście Stanów Zjednoczonych do Inicjatywy Trójmorza
Igor Miśta
Artykuł przedstawia rolę Stanów Zjednoczonych jako strategicznego partnera Inicjatywy Trójmorza. Amerykanie są zaangażowani we współpracę w tym formacie niemal od początku jego istnienia. Partnerstwo między Stanami a Inicjatywą Trójmorza obejmuje okres kadencji dwóch prezydentów Stanów Zjednoczonych wywodzących się z różnych partii politycznych. Artykuł odpowiada na pytania, jaką formę przybrała postawa Waszyngtonu wobec Inicjatywy Trójmorza w trakcie pierwszej prezydentury Donalda Trumpa oraz następującej po niej kadencji Joego Bidena, a także, czy wystąpiły różnice między podejściami ich administracji. Stawia sobie również za cel stwierdzenie, czy i na jaką skalę forma partnerstwa USA i Inicjatywy Trójmorza kształtowana była przez zachodzące globalne trendy geopolityczne. Badanie opiera się na metodzie analizy dokumentów, tekstów źródłowych oraz publicznych wypowiedzi decydentów politycznych.
Trilog Polska-Rumunia-Turcja – kluczowe partnerstwo czy didaskalia Inicjatywy Trójmorza?
Krystian Maras
Głównymi obszarami współpracy w ramach Trilogu polsko-rumuńsko-tureckiego są bezpieczeństwo w regionie Morza Czarnego czy Europy Środkowej i Wschodniej oraz kwestie powiązań infrastrukturalnych i energetycznych. Celem niniejszego artykułu jest analiza opisywanego formatu współpracy międzypaństwowej, wskazanie obszarów współdziałania, potencjalnych możliwości i kierunków dalszego rozwoju. Jednocześnie wskazano ograniczenia płynące ze sprzeczności interesów, które sprawiają, że format ten nie może rozwinąć w pełni swojego potencjału.
Wietnamski nacjonalizm. Stare hasła, nowe żądania
Małgorzata Pietrasiak
Wietnamski nacjonalizm wyłonił się z walki o wyzwolenie narodowe. Jest on ściśle związany z mitologizacją jego przywódcy, Hồ Chí Minha, który stał się kluczową postacią wietnamskiego nacjonalizmu, symbolizując jedność narodową i niepodległość kraju. Do wspólnych cech wielu państw azjatyckich należą dojrzewanie nacjonalizmów w okresie kolonialnym oraz jednoczenie się wokół silnego przywództwa. Wyróżniającą cechą nacjonalizmu wietnamskiego jest jednak jego antychiński charakter. Mimo że Wietnam w swojej historii przyswajał chińskie wzorce, które okazały się korzystne dla jego rozwoju i przetrwania, zawsze podkreślał niezależność w procesie ich adaptacji. Postawę tę można określić jako adaptacyjną autonomię połączoną ze znacznym stopniem pragmatyzmu. Pragmatyzm oraz umiejętność wykorzystania przełomowych momentów historycznych ułatwiły realizację celów narodowych i nadal legitymizują władzę.
Artykuł omawia również współczesny nacjonalizm, kształtowany przez media społecznościowe, które sprzyjają powstawaniu nowych, często radykalnych postaw wśród Wietnamczyków. Zmusza to władze do kontrolowania nastrojów antychińskich, aby zapobiec ich wymknięciu się spod kontroli. Ponadto, w kontekście rosnącej rywalizacji regionalnej w Azji, wietnamski nacjonalizm wykorzystywany jest w polityce zagranicznej do wzmacniania pozycji kraju w relacjach z Chinami, szczególnie w odniesieniu do spornych obszarów na Morzu Południowochińskim.
Serbia na rozdrożu integracyjnym – wyzwania na drodze do UE, impas i polityczne narracje
Mirella Korzeniewska-Wiszniewska
Przez całą drugą dekadę XXI w. Republika Serbii była państwem, które pokonywało ścieżkę procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej w sposób najszybszy spośród bałkańskich państw kandydujących i wydawała się w pierwszej kolejności wejść do wspólnoty w kolejnym rozszerzeniu. Odejście od demokratyzacji systemu przez długi czas było akceptowane przez Unię Europejską na rzecz polityki stabilizacji w regionie Bałkanów, co budziło głośny, ale niesłyszany w Brukseli sprzeciw krytyków Aleksandra Vučicia. W efekcie polityka oczekiwania, nadziei i zachęt ze strony Unii Europejskiej zakończyła się jednoznacznym stwierdzeniem impasu w procesie integracyjnym w 2025, w którym przez kolejny rok nie został dokonany żaden znaczący postęp. Autorka stara się przeanalizować uwarunkowania stagnacji, w której znalazła się Republika Serbii w swoim procesie integracyjnym poprzez zestawienie postawy władz w polityce wewnętrznej i zagranicznej, reakcji na nią serbskiej i unijnej opinii publicznej, a także perspektyw integracyjnych, które stoją przed tym kluczowym dla Bałkanów państwem.
„Eastern Review” to czasopismo poświęcone analizie współczesnych procesów politycznych, społecznych i kulturowych w Europie Środkowo‑Wschodniej oraz w przestrzeni postsowieckiej. Łączy perspektywy politologiczne, ekonomiczne, kulturoznawcze i regionalistyczne, tworząc platformę rzetelnej debaty akademickiej.
