Czy prawo ochrony pracy nadąża za dynamicznymi przemianami rynku pracy i rozwojem sztucznej inteligencji?
Tom 112 (2025) to wyjątkowe wydanie poświęcone Jubileuszowi 50‑lecia Pracy Naukowej Profesor Teresy Wyki oraz zagadnieniom prawa ochrony pracy.
W numerze znajdziecie jedenaście artykułów analizujących współczesne wyzwania związane z bezpieczeństwem i higieną pracy, ochroną danych pracowniczych oraz wpływem nowych technologii na środowisko pracy.
W wydaniu zawarto następujące teksty:
Ochrona przed przemocą w środowisku pracy w świetle Konwencji MOP nr 190
Monika Nowak
Artykuł został poświęcony Konwencji MOP nr 190 w sprawie eliminowania przemocy i molestowania w świecie pracy. Autorka omawia zakres podmiotowy i przedmiotowy Konwencji, w tym przyjęte w niej pojęcie przemocy i molestowania w pracy, a także obowiązek podjęcia działań w zakresie profilaktyki i ochrony prawnej osób dotkniętych przemocą w środowisku pracy. W artykule wyjaśniono również zawarty w Konwencji MOP obowiązek przyjęcia „inkluzywnego, zintegrowanego i uwzględniającego aspekt płci podejścia” w celu przeciwdziałania przemocy w pracy i ochrony pracownika przed jej konsekwencjami.
Rola związków zawodowych w ustalaniu i kontroli przestrzegania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy
Monika Latos-Miłkowska
Ochrona życia i zdrowia pracowników, której realizacji służą zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, jest jednym z najważniejszych zadań zakładowych organizacji związkowych. W celu umożliwienia zakładowym organizacjom związkowym realizacji tego zadania, ustawodawca wyposażył je w szereg uprawnień. Uprawnienia te – w podziale na uprawnienia regulacyjne i uprawnienia kontrolne – są przedmiotem analizy w niniejszym artykule. Celem podjętej analizy jest dokonanie oceny adekwatności przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań w tym zakresie oraz wskazanie ewentualnych zmian de lege ferenda mających na celu wzmocnienie pozycji zakładowych organizacji związkowej w tej niezwykle istotnej sferze.
Bezpieczeństwo i higiena pracy w stosunkach pracy z wykorzystaniem nowoczesnych technologii
Łukasz Pisarczyk
Artykuł analizuje wpływ nowoczesnych technologii na bezpieczeństwo procesu pracy. Autor wskazuje wybrane obszary, w których nowoczesne technologie (środki komunikacji na odległość, algorytmy sztucznej inteligencji) mogą stwarzać zagrożenie dla szeroko rozumianego bezpieczeństwa pracujących. Autor wskazuje takie problemy, jak nadmierne obciążanie pracą, trudności w efektywnym korzystaniu z prawa do wypoczynku czy izolacja pracowników. Podkreśla potrzebę zapewnienia ochrony pracującym. Z tej perspektywy ocenia istniejące ramy prawne oraz formułuje wnioski na przyszłość. Odnosi się do regulacji ponadnarodowych, w tym prawa Unii Europejskiej oraz przepisów krajowych.
Wpływ rozwoju sztucznej inteligencji na bezpieczeństwo i higienę pracy – panorama zjawiska
Izabela Florczak, Krzysztof Stefański
Artykuł przedstawia szeroki obraz wpływu sztucznej inteligencji na bezpieczeństwo i higienę pracy, z uwzględnieniem zarówno szans, jak i wyzwań związanych z tym procesem. Z jednej strony sztuczna inteligencja ma ogromny potencjał w zakresie automatyzacji procesów związanych z monitorowaniem i kontrolowaniem ryzyka zawodowego oraz z poprawą warunków pracy. Jednocześnie pojawiają się liczne zagrożenia związane ze stosowaniem tej technologii w środowisku pracy. Artykuł podejmuje także kwestię etyki i prywatności w kontekście stosowania AI w środowisku pracy, jak również zarządzania ryzykiem, wskazując na potrzebę odpowiednich regulacji prawnych.
Ustawa o sygnalistach a problematyka ochrony pracy
Krzysztof Walczak
W artykule autor stara się uzasadnić tezę, że ustawa o sygnalistach nie powinna obejmować problematyki zgłaszania naruszeń prawa pracy. Uzasadniając swoje stanowisko, autor przedstawia następujące argumenty. Po pierwsze, dyrektywa w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii nie nakłada na państwa członkowskie takiego obowiązku. Dotyczy ona bowiem ściśle określonych przepisów, do których nie zaliczono prawa pracy. Po drugie, dyrektywa przewiduje możliwość rozszerzenia zakresu jej stosowania na inne gałęzie prawa, ale jest to fakultatywne. Zdaniem autora w tym zakresie istnieją już w Polsce odpowiednie przepisy, które zostały szczegółowo zaprezentowane. Po trzecie, wprowadzenie instytucji sygnalisty do prawa pracy może spowodować poważne konsekwencje praktyczne w zakresie zarządzania personelem.
Ograniczenia dostępu pracodawcy do danych dotyczących zdrowia pracowników
Edyta Bielak-Jomaa
Jednym z kluczowych obowiązków pracodawcy jest zapewnienie pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, co oznacza, że musi on zagwarantować, że stan zdrowia pracowników świadczących pracę nie wpływa negatywnie na zdrowie i życie pozostałych osób. Realizacja tego celu wymaga zatem od pracodawcy posiadania wiedzy na temat stanu zdrowia pracownika. Pozyskując dostęp do informacji na temat stanu zdrowia, pracodawca jednocześnie gromadzi i przetwarza dane osobowe dotyczące zdrowia pracowników. Dostęp do danych nie jest jednak nieskrępowany, a ich zakres jest ograniczony do ściśle określonych informacji. Celem artykułu jest określenie charakteru tych ograniczeń z punktu widzenia ochrony danych osobowych.
Przekazywanie danych osobowych w procedurze badań profilaktycznych pracowników
Arkadiusz Sobczyk
Przedmiotem analizy jest ustalenie pozycji prawnej uczestników postępowań w sprawie ustalenia zdolności pracownika do pracy. W szczególności przedmiotem dowodzenia jest twierdzenie, że pracodawca może, a wręcz ma obowiązek przekazywać lekarzowi medycyny pracy informacje o stanie zdrowia pracownika.
Znaczenie decyzji organu sanitarnego i wyroku Sądu Administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej pracownika w postępowaniu o przyznanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego
Tadeusz Kuczyński
Tematem artykułu jest znaczenie decyzji państwowego inspektora sanitarnego i wyroku sądu administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej pracownika w postępowaniu o przyznanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego należnych w związku z taką chorobą. Postępowanie związane z chorobami zawodowymi obejmuje dwie sfery. Pierwsza to postępowanie administracyjne prowadzone przez państwowego inspektora sanitarnego kończące się wydaniem decyzji w sprawie choroby zawodowej, z możliwością jej zaskarżenia do sądu administracyjnego. Druga to postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w celu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczenia z ubezpieczenia społecznego przysługującego pracownikowi z tytułu skutków choroby zawodowej, z możliwością jej zaskarżenia do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Nawiązując do poglądów literatury przedmiotu oraz orzecznictwa sądowego w analizowanym temacie, autor dokonuje przeglądu prezentowanych stanowisk, poddając je krytycznej analizie.
Kilka uwag na temat obowiązków pracodawcy wobec pracownika niezdolnego do wykonywania pracy dotychczasowej lub na dotychczasowym stanowisku w świetle najnowszych standardów międzynarodowych równego traktowania bez względu na niepełnosprawność w zatrudnieniu
Magdalena Paluszkiewicz
Celem tekstu jest włączenie się w dyskurs na temat relacji między regulacjami prawnymi, z których wynikają obowiązki pracodawcy wobec pracownika, który stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy (art. 231 k.p.) lub utracił zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku (art. 14 u.r.z.s.n.). Ponowne podjęcie tej problematyki jest uzasadnione – z jednej strony zmianą pojęcia niepełnosprawności w standardach międzynarodowych równego traktowania w zatrudnieniu – z drugiej, rozwijającym się na ich gruncie dorobkiem orzeczniczym TSUE, z którego wynika, że przeniesienie na inne stanowisko pracy może stanowić również odpowiednie działanie podejmowane w wykonaniu obowiązku zapewnienia racjonalnych usprawnień pracownikowi z niepełnosprawnością. Zostanie więc podjęta próba odpowiedzi na pytanie o relację tego ostatniego obowiązku do powinności pracodawcy określonych w art. 231 k.p. i 14 u.r.z.s.n. zaś analiza najważniejszych podobieństw i różnic występujących między nimi umożliwi sformułowanie wniosków i postulatów de lege ferenda.
Ochrona pracy osób podejmujących zatrudnienie niepracownicze w innych celach niż zarobkowe na przykładzie stażu dla osób bezrobotnych i praktyki absolwenckiej
Ewa Staszewska-Kozłowska
Celem artykułu jest ustalenie, w jakim zakresie polski ustawodawca dostrzega potrzebę zagwarantowania uprawnień składających się na szeroko rozumianą ochronę pracy uczestnikom staży dla bezrobotnych i praktyk absolwenckich, którzy pomimo nieposiadania statusu pracowniczego znajdują się w sytuacji podporządkowania wobec organizatorów tych form aktywizacji zawodowej.
Zdalna praca w domu jako przedmiot kontroli Państwowej Inspekcji Pracy
Dariusz Makowski
Zdalna praca w domu, z uwagi na miejsce wykonywania pracy, może rodzić wątpliwości dotyczące uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy. Nasuwa się pytanie, czy praca zdalna wykonywana w domu podlega kontroli Inspekcji, a jeśli tak, to czy kontrola może być prowadzona w miejscu świadczenia pracy – w domu pracownika. Przepisy kodeksu pracy dotyczące pracy zdalnej sprawy tej nie regulują. W poszukiwaniu odpowiedzi na te pytania w artykule podjęta została analiza właściwych regulacji prawa międzynarodowego, Konstytucji RP oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Skłania ona autora do wniosku o celowości potwierdzenia przez ustawodawcę prawa Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli pracy wykonywanej w domu, jak również uregulowania przesłanek prowadzenia takiej kontroli.
Link do całego numeru znajdziecie TUTAJ.
Zdecydowanie warto zajrzeć!
