To numer poświęcony temu, jak normy społeczne, tabu i praktyki oporu kształtują doświadczenia płci, cielesności i codziennych relacji władzy.
Autorzy i autorki podejmują zagadnienia kluczowe dla współczesnych badań feministycznych – od dostępu do aborcji, przez tabu menstruacyjne, po mikroagresje i role płciowe w kulturze popularnej.
W numerze znajdziecie następujące artykuły:
Feministyczne interwencje na rzecz dostępu do aborcji– przykłady i kierunki analizy
Krystyna Dzwonkowska-Godula, Dagmara Rode
Artykuł przedstawia dwie feministyczne interwencje na rzecz dostępu do aborcji –kanadyjską Aborcyjną Karawanę z 1970 r. i polski Aborcyjny Patrol z roku 2023. Akcje te dzieli ponad pół wieku i tysiące kilometrów oraz szersza strategia działań na rzecz dostępu (prawa) do aborcji. Ich analiza pozwala jednak uchwycić punkty wspólne i podobieństwa. Dwa studia przypadków posłużyły do zebrania użytecznych kategorii opisu i zaproponowania kierunków analizy feministycznych interwencji jako takich. Są to: logiki protestu, emocje, performatywność, karnawalizacja, widzialność, medializacja, obywatelskie nieposłuszeństwo, wandalizm interakcyjny, wreszcie „feministyczna psujzabawa”.
Tabu menstruacyjne: analiza typologiczna
Dominika Kliszczak
Przedmiotem zainteresowania w artykule jest kulturowe tabu związane z menstruacją. Zaprezentowano w nim ustalenia z badań, których celem było rozpoznanie i opis doświadczeń związanych z tabu menstruacyjnym młodych kobiet i mężczyzn. Badania realizowane były strategią jakościową z zastosowaniem wywiadów pogłębionych. Badania pozwoliły na rozpoznanie kulturowo i społecznie konstruowanych przekonań zarówno na temat doświadczenia związanego z menstruacją, jak i sposobów rozumienia i definiowania go przez młode kobiety i młodych mężczyzn. Na podstawie przeprowadzonych analiz rozpoznano specyfikę doświadczeń związanych z menstruacją młodych kobiet i mężczyzn. Skonstruowano typologie powstawania tabu menstruacyjnego kobiet oraz mężczyzn – każdą z uwzględnieniem odmienności i różnic doświadczeń związanych z płcią. Podsumowaniem analiz jest typologia doświadczania tabu menstruacyjnego odwołująca się do podobieństw w tym zakresie kobiet i mężczyzn. Zgromadzony materiał badawczy wskazuje na zróżnicowanie doświadczeń związanych z tabu menstruacyjnym nie tylko między mężczyznami i kobietami, ale także w ramach kategorii płci. Ustalono także, że menstruacja jest w różnym stopniu tabuizowana zarówno w doświadczeniach kobiet, jak i mężczyzn, a siła i znaczenie tego tabu uwikłane jest w przekazy dotyczące płci.
Mikroagresje w doświadczeniach kobiet bezdzietnych z wyboru. Typologia komunikatów na podstawie badań jakościowych
Magdalena Rak-Suska
Celem artykułu było określenie rodzajów komunikatów wobec kobiet intencjonalnie bezdzietnych w odniesieniu do koncepcji mikroagresji. Mikroagresje płciowe stanowią formę kontroli społecznej w postaci subtelnych komunikatów, gestów, zachowań i unieważnień mających na celu podtrzymywanie i narzucanie tradycyjnych wzorców społecznych. Autorka przebadała 26 kobiet intencjonalnie bezdzietnych w wieku 26–47 lat metodą indywidualnego wywiadu pogłębionego. Na podstawie narracji badanych wytypowano komunikaty opresyjne (bezpośrednie), dyscyplinujące (pośrednie) i wykluczające (pośrednie, unieważniające). Zwrócono również uwagę na poznawczo-emocjonalną percepcję mikroagresji, która składa się na obraz doświadczania bezdzietności.
Stołowe gry fabularne jako nowa przestrzeń badań nad rolami płciowymi
Sebastian Fijałkowski
Artykuł przedstawia wyniki badań jakościowych nad sposobami konstruowania i odgrywania ról w stołowych grach fabularnych (tRPG). Z perspektywy socjologicznej tRPG stanowią unikatowe laboratorium badań nad rolami płciowymi. Analiza obserwacji uczestniczącej i wywiadów pokazuje, że mimo deklarowanej swobody kreacji postaci gracze/graczki przenoszą do gry normy, kategorie i stereotypy obecne w realnym świecie. Badanie miało charakter eksploracyjny; zastosowano w nim triangulację metod w celu rozszerzenia perspektywy badawczej. Na szczególną uwagę zasługuje doświadczenie cross-gender roleplay, czyli odgrywanie postaci przeciwnej płci do płci gracza lub graczki.
Fenomen zjawiska szarych rozwodów w kulturze zachodu – jego uwarunkowania w świetle współczesnych opracowań
Emilia Garncarek
Artykuł podejmuje problematykę rozwodów w drugiej połowie życia, tzw. „szarych/srebrnych” rozwodów. Jego celem jest poznanie uwarunkowań nasilenia zjawiska w kulturze zachodniej. W artykule przedstawiono kontekst społeczno-kulturowy fenomenu, a przeprowadzona analiza (desk research) pozwoliła na wyodrębnienie typologii czynników warunkujących „szare/srebrne” rozwody. W podsumowaniu podkreślono wpływ i znaczenie dalszych socjologicznych badań nad omawianą problematyką.
Przeciw-historia Polski 1956–1993: Kościół, państwo, aborcja
Izabela Desperak
Tekst jest artykułem recenzyjnym książki Marcina Kościelniaka pt. Aborcja i demokracja. Przeciw-historia Polski 1956–1993, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2024.
Wspomnienie w 100-lecie urodzin Profesora Wacława Piotrowskiego
Andrzej Pilichowski, Tomasz Ferenc
Link do całego numeru.
Zachęcamy do lektury!
