W numerze znajdziecie następujące teksty:
Współczesność w świetle starożytnej debaty nad wartością mētis
Petr Slováček
W artykule pt. Today Through the Lens of the Ancient Debate on the Value of Mētis (Współczesność w świetle starożytnej debaty nad wartością mētis) autor analizuje współczesne wyzwania związane z wolnością słowa w sztuce, nauce i polityce poprzez pryzmat starożytnej greckiej koncepcji mētis – praktycznej mądrości umożliwiającej osiągnięcie sukcesu w życiu. Twierdzi on, że mētis, zakorzeniona w zdrowym rozsądku osób niebędących ekspertami, spotyka się z represjami ze strony osób sprawujących władzę, których nazywa się „namaszczonymi”, w obliczu rosnącej cenzury i moralistycznej polaryzacji. Opierając się na dramacie greckim, a zwłaszcza tragediach takich jak „Antygona” i „Prometeusz w okowach”, autor podkreśla rolę mētis w badaniu złożoności ludzkiej natury i pobudzaniu refleksji moralnej, wspierając swoje tezy spostrzeżeniami z zakresu neuronauki i filozofii. Artykuł kontrastuje mētis z hybris, rozumianym jako nadmierna duma, ilustrując, w jaki sposób dramat unika uproszczonych osądów, promując w zamian epistemiczną pokorę. Autor aplikuje te idee do współczesnych problemów, sugerując, że erozja wartości liberalnych i marginalizacja wiedzy praktycznej zagrażają indywidualnej sprawczości. Dochodzi wreszcie do wniosku, że mētis, wraz z umiarkowaniem, czyli tzw. sōphrosynē, stanowią przeciwwagę dla tendencji autorytarnych. To interdyscyplinarne studium podkreśla ponad czasowość dramatu jako narzędzie służące zrozumieniu dylematów etycznych i przeciwstawianiu się nadmiernej władzy, wzywając do ponownego docenienia mądrości opartej na doświadczeniu, także we współczesnym świecie.
Lustro – Pejzaż – Swedenborg. O tajemnicy odbić w wybranych lirykach Leopolda Staffa
Bartłomiej Borek
Artykuł analizuje wybrane utwory Leopolda Staffa w kontekście filozofii Emanuela Swedenborga, koncentrując się na motywie lustrzanych odbić jako medium poznawczego. Lustro – rozumiane zarówno dosłownie, jak i metaforycznie – staje się w poezji Staffa symbolem przejścia między sferami sacrum i profanum oraz narzędziem epistemologicznym, ukazującym granice ludzkiej percepcji. Autor artykułu podkreśla rolę Swedenborga jako kluczowego interpretatora tych relacji, wskazując na analogie między jego wizją rzeczywistości a metodą obrazowania poetyckiego Staffa. Analiza uwzględnia również pojęcia synestezji, korespondencji i sacrofanalizacji, które nadają interpretacji nową perspektywę badawczą.
Osobowość moralna rewolucjonisty rosyjskiego
Kamil Wojtowicz
Od drugiej połowy dziewiętnastego wieku w Rosji Carskiej w związku z burzliwą polityką i przemianami społecznymi gwałtownie rozwijały się ugrupowania rewolucyjne (narodnickie, socjalistyczne i anarchistyczne). Dla pełnego zobrazowania tego okresu w dziejach myśli rewolucyjnej w Rosji wyjątkowo ważne wydaje się zrozumienie ethosu rewolucjonisty i osobowości moralnej, która powinna cechować rewolucjonistę. Celem niniejszego artykułu jest częściowa rekonstrukcja obrazu rewolucjonisty rosyjskiego w rosyjskiej literaturze rewolucyjnej. W związku z tym, w poniższym artykule nakreślona została osobowość rewolucjonisty rosyjskiego. Najpierw przedstawiono w skrócie pojęcie osobowości moralnej, a następnie ukazano „Katechizm Rewolucjonisty” Siergiusza Nieczajewa jako dzieło zawierające przesłanki co do charakteru osobowości moralnej (anarchistycznego) rewolucjonisty. Kolejną częścią artykułu jest rekonstrukcja osobowości moralnej (socjalistycznego) rewolucjonisty na podstawie rosyjskiej literatury rewolucyjnej. Artykuł kończą wnioski z analizy tekstów, wskazujące na wyróżnione cechy osobowości moralnej rewolucjonisty rosyjskiego.
Historia traumatyczna oraz jej psychologiczne i moralne następstwa
Magdalena Skoneczna
Artykuł podejmuje problematykę traumatycznych wydarzeń historycznych, wspólnotowych sposobów ich upamiętniania oraz ich długofalowych konsekwencji psychologicznych i moralnych. Za punkt wyjścia przyjmuje książkę Traumaland Michała Bilewicza, analizującą wpływ przemocy historycznej – wojny, prześladowań, ludobójstwa – na tożsamość zbiorową i postawy poznawcze. Praca zestawia diagnozy psychologiczne z wybranymi kategoriami filozoficznymi Friedricha Nietzschego, w szczególności jego typologią historii oraz koncepcją resentymentu. Na tej podstawie wprowadza pojęcie „historii traumatycznej” jako formy kulturowego upamiętniania krzywd, która może zarówno podtrzymywać pamięć i tożsamość, jak i utrwalać postawy reaktywne, prowadzące do resentymentu. Artykuł wskazuje na związek między traumą historyczną a kształtowaniem moralności opartej na lęku, urazie i bezsilności, a także analizuje możliwości ich krytycznego przepracowania. W miejsce resentymentalnej fiksacji proponuje krytyczną refleksję nad własnym dziedzictwem jako drogę do samowiedzy i transformacji tożsamości zbiorowej
Metafizyka dotyku. Uwagi na marginesie Touch Richarda Kearneya
Tomasz Sieczkowski
Niniejszy artykuł analizuje książkę Richarda Kearneya Touch: Recovering our most vital sense, badając, w jaki sposób Kearney pozycjonuje dotyk jako nasz najbardziej fundamentalny zmysł w świecie, który staje się coraz bardziej cyfrowy i odcieleśniony. Autor najpierw kontekstualizuje pracę Kearneya w ramach najnowszych empirycznych i filozoficznych badań nad dotykiem, porównując ją z podejściami Fulkersona, Lindena, Banissy’ego i Classen. Następnie analizuje centralne Kearneyowskie pojęcie taktu, które reprezentuje szczególną inteligencję ciała, poprzedzającą wiedzę abstrakcyjną, i służy jako podstawa dla wszystkich doświadczeń zmysłowych. Poprzez analizę filozoficzną czerpiącą z tradycji arystotelesowskiej i fenomenologicznej, Irlandczyk rzuca wyzwanie dominującej zachodniej tradycji optocentrycznej, która uprzywilejowuje wzrok nad dotykiem. Autor podkreśla argument Kearneya, że dotyk ma potencjał terapeutyczny, i omawia, w jaki sposób filozof proponuje zrównoważoną integrację doświadczeń fizycznych i wirtualnych, aby przeciwdziałać współczesnemu procesowi ekskarnacji (odcieleśnienia). W konkluzji autor uznaje, że rehabilitacja dotyku przez Kearneya stanowi nie tylko projekt filozoficzny, ale pilny kulturowy imperatyw reintegracji naszych zindywidualizowanych jaźni i społeczności poprzez ucieleśniony kontakt.
Upominając się o zwierzęta poza-ludzkie. Recenzja książki Oscara Horty pt. Po stronie zwierząt
Oskar Szwabowski
Lech Witkowski wobec dziedzictwa Alfreda Northa Whiteheada. Recenzja książki Whitehead. Naddania i (w)zrosty dla humanistyki i edukacji
Antoni Kania
Zapraszamy do filozofowania z Hybris!
