Numer koncentruje się na twórcach, dziełach i zjawiskach, które z różnych powodów pozostawały na marginesie zainteresowania literaturoznawców lub nie znalazły trwałego miejsca w historii literatury. Badacze podejmują próbę ponownego odczytania zapomnianych i niedocenianych tekstów, a także przyjrzenia się utworom znanych autorów z perspektywy dotychczas pomijanych obszarów ich twórczości.
W tomie 72, nr 1 (2026) „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” pt. „Lektura nieznanych. Odkrywanie pozytywizmu i Młodej Polski” przeczytamy m.in:
- „Drażliwi, zapomniani, odkrywani, docenieni, niedocenieni” „Łowcy motyli” i literatura wieku XIX. Wstęp - Rozalia Wojkiewicz, Aleksandra Sikorska-Krystek, Krzysztof Prabucki
- Jakich przemyśleń dostarczył „Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918”? Mój komentarz retrospektywny - Grażyna Borkowska
Tekst jest komentarzem do wydanego w 2024 roku „Słownika polskiej krytyki literackiej 1764–1918". Autorka przygląda się przemianom klasycyzmu i romantyzmu w Polsce i we Francji, a także zastanawia się, jak doświadczenia historyczne - szczególnie II wojna światowa - wpłynęły na sposób, w jaki dziś patrzymy na polską literaturę i kulturę XIX i XX wieku.
- „Wanda” Franciszka Wężyka w (pre)romantycznych kontekstach - Zuzanna Ćwiklińska
Autorka przedstawia „Wandę" Franciszka Wężyka na tle przemian literackich zachodzących między oświeceniem a romantyzmem. Autorka porównuje dramat z utworami Mickiewicza i Hoffmanowej, wskazując na jego związki z literaturą preromantyczną oraz łączenie przez Wężyka cech obu epok.
- Historia zapomnianego sukcesu. „Livia Quintilla” Stanisława Marka Rzętkowskiego
Artykuł opowiada o zapomnianym sukcesie scenicznym „Livii Quintilli” Stanisława Marka Rzętkowskiego, wystawionej po raz pierwszy w Krakowie w 1868 roku, a rok później także w Warszawie. Autor analizuje historię przedstawień oraz pokazuje, dlaczego melodramatyczna historia rzymskiej patrycjuszki zainteresowała ówczesną publiczność i krytyków.
- „[...] te moje nieszczęsne sonety” – niedoczytana poezja Tadeusza Boya-Żeleńskiego - Michalina Żurek
Autorka przygląda się twórczości poetyckiej Tadeusza Boya-Żeleńskiego, zwłaszcza jego debiutanckim sonetom. Przeprowadzona analiza pokazuje, że wiersze odzwierciedlają przemiany duchowe końca XIX wieku i stanowią ważny etap kształtowania się artystycznej drogi poety.
- „Emancypantki warszawskie” (1898) Teodora Szabłowskiego jako powieść z kluczem - Dorota Samborska-Kukuć
Autorka rekonstruuje biografię pisarza i rozszyfrowuje pierwowzory występujących w powieści postaci, w tym Władysława Reymonta, ukazując przy okazji życie artystyczne Warszawy przełomu XIX i XX wieku.
- Józef Chociszewski jako „producent teatralny” - Magdalena Piotrowska
Artykuł przypomina dorobek dramatyczny Józefa Chociszewskiego, zwykle kojarzonego z wydawnictwami i prasą dla ludu. Autorka pokazuje w jakiś sposób jego sztuki odpowiadały na potrzeby amatorskiego ruchu teatralnego przełomu XIX i XX wieku.
- Kryzys liryzmu i narodziny poezji prozą. „Przelotne chmury” Szczęsnej - Małgorzata Okulicz-Kozaryn
Artykuł przedstawia twórczość Józefy Cybulskiej, piszącej pod pseudonimem Szczęsna, skupiając się na jej poezji i doświadczeniu kryzysu twórczego. „Przelotne chmury” są tu odczytywane jako próba znalezienia nowej formy dla zmieniającej się wrażliwości artystycznej końca XIX wieku.
- Naturalizm w późnych powieściach Zygmunta Kaczkowskiego - Filip Mazurkiewicz
Autor analizuje późne powieści Zygmunta Kaczkowskiego („Graf Rak” i „Zaklika”) w kontekście jego biografii oraz sporu o naturalizm.
- „Z pogromu” Zofii Niedźwiedzkiej – dramat rodzinny na tle społecznej rewolty - Marcelina Krysztofiak
Artykuł przypomina twórczość zapomnianej pisarki Zofii Niedźwiedzkiej, skupiając się na noweli „Z pogromu” i jej obrazie wydarzeń rewolucji 1905 roku. Autorka pokazuje wrażliwość pisarki na problemy społeczne i los kobiet oraz grup marginalizowanych.
- Refleksje światopoglądowe w dzienniku Marceliny Kulikowskiej - Joanna Warchoł
Autorka przypomina postać Marceliny Kulikowskiej i analizuje jej światopogląd na podstawie prowadzonego przez nią dziennika. W artykule szczególną uwagę poświęcono refleksjom o cierpieniu, sztuce oraz sprawach społeczno-politycznych.
Sekcja „Varia” uzupełnia wydanie o różnorodne tematy związane z literaturą, jej twórcami oraz procesem powstawania i funkcjonowania dzieł.
Zapraszamy do lektury „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” / tom 72, nr 1 (2026).
