Tom 22, Nr 1 (2026) czasopisma „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne NOWIS” poświęcony został współczesnym problemom teorii i praktyki pedagogicznej.
Autorzy publikowanych artykułów przyjrzeli się temu, jak zmieniające się warunki społeczne i kulturowe wpływają na sposób myślenia o wychowaniu i edukacji. Badacze podejęli refleksję nad tym, jak zmieniająca się rzeczywistość wpływa na sposób rozumienia wychowania, edukacji oraz relacji pedagogicznych.
Artykuły i abstrakty, które z najdziecie w najnowszym wydaniu:
Wprowadzenie. Między teorią a praktyką wychowania. Konteksty teoretyczne wobec zmian w rzeczywistości społeczno-kulturowej – Alina Wróbel
Artykuł stanowi wprowadzenie do 22. tomu czasopisma „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (NOWIS). Zaprezentowano w nim pola analiz, które stanowiły fundament teoretyczny tego tomu, oraz jego ramę koncepcyjną. W alszej części sygnalnie odniesiono się do problematyki poruszanej w poszczególnych artykułach.
Praktyka autodehumanizacji – Krzysztof Maliszewski
Artykuł podejmuje temat autodehumanizacji, czyli procesu dobrowolnego osłabiania własnej podmiotowości i człowieczeństwa. Autor analizuje to zjawisko w kontekście współczesnych przemian społecznych i edukacyjnych, zwracając uwagę m.in. na cynizm, niewdzięczność, bierność intelektualną i etyczną oraz postawy oparte na resentymentach. Tekst zachęca do refleksji nad obecnością tych zjawisk we współczesnej edukacji i potrzebą przeciwdziałania procesom prowadzącym do degradacji jej humanistycznego wymiaru.
Antropologia dymensjonalna i egzystencjalny dezyderat poszukiwania i wypełniania pedagogicznego sensu – Jarosław Gara
Artykuł odwołuje się do koncepcji człowieka Viktora E. Frankla i koncentruje się na problemie poszukiwania sensu własnego życia. Autor zwraca uwagę na zagrożenia wynikające z uproszczonego postrzegania człowieka oraz podkreśla znaczenie samotranscendencji, podmiotowości i zdolności do przekraczania własnych ograniczeń i zewnętrznych uwarunkowań. Ważnym tematem jest również rola samodystansowania i samotranscendencji w logoedukacji, która wspiera człowieka w odkrywaniu sensu życia, rozwijaniu własnej podmiotowości i kształtowaniu własnej tożsamości.
„Dojrzewanie do dzieciństwa” jako tęsknota i marzenie. Możliwa wizja pedagogicznego prowadzenia? – Małgorzata Piasecka
Artykuł podejmuje temat tęsknoty i marzenia jako ważnych elementów rozwoju człowieka na różnych etapach życia. Autor przenosi te pojęcia z obszaru filozofii, literatury i kultury na grunt pedagogiki, proponując ideę „dojrzałości do dzieciństwa”. Dzieciństwo jest tu rozumiane nie jako etap życia, lecz jako szczególny sposób doświadczania świata – związany z wrażliwością, otwartością, ciekawością i zdolnością do zachwytu. Tekst zwraca uwagę, że współczesna edukacja powinna sprzyjać zachowaniu tych cech również w dorosłości, wspierając refleksyjność, głębokie przeżywanie świata, wrażliwość i rozwój osobowy.
Racja czy relacja – o przykładzie znaczenia rozwiązań modelowych dla praktyki wychowawczej - Marek Jeziorański
Artykuł analizuje znaczenie założeń teoretycznych dla praktyki wychowawczej, koncentrując się na dylemacie „racja czy relacja”. Autor zestawia dwa podejścia – pierwsze zakłada podejmowanie działań dla dobra wychowanka, drugie opiera się przede wszystkim na jego akceptacji i budowaniu relacji. Tekst pokazuje, jak różne założenia prowadzą do odmiennych praktyk wychowawczych, oraz poszukuje możliwego rozwiązania tego dylematu.
Główne założenia koncepcji edukacji Gerta Biesty a kwestia zaufania – Marta Krasuska-Betiuk
Artykuł analizuje główne idee pedagogiczne Gerta Biesty przez pryzmat zaufania i nieufności. Autor przedstawia jego koncepcje edukacji jako ryzyka, nauczania i uczenia się oraz edukacji zorientowanej na świat, wskazując, że wymagają one otwartości i zaufania zarówno wobec świata, jak i drugiego człowieka. Tekst poszukuje również powiązań między myślą Biesty a koncepcjami innych badaczy zajmujących się problematyką zaufania.
Kategorialny aspekt współczesnej myśli pedagogicznej. Ciągłość i zmiana w kontekście interdyscyplinarnym – Alina Wróbel
Artykuł dotyczy analizy znaczenia zmian zachodzących w języku współczesnej myśli pedagogicznej. Jest to refleksja dotycząca zmian, jakie zachodzą oraz nadawania im konstytutywnej roli dla uprawiania pedagogiki i umacniania społeczno-kulturowego znaczenia badań pedagogicznych. Głównym problemem staje się w tym kontekście to, w jakim zakresie pojęcia i kategorie funkcjonujące w języku pedagogiki są reprezentacją wiedzy zawartej we współczesnej myśli pedagogicznej.
Dyskretna wielojęzyczność w praktyce nauczycielskiej – Iman Bouzeria
Artykuł poświęcony jest zjawisku „dyskretnej wielojęzyczności” obecnemu w codziennej praktyce nauczania języka francuskiego jako obcego. Autor zwraca uwagę na często niewidoczne działania uczniów, takie jak przeformułowania, tłumaczenia czy porównania między językami, które ułatwiają rozumienie i rozwijają świadomość językową. Tekst pokazuje, że wielojęzyczność może być nie tylko metodą nauczania, lecz także ważnym elementem etyki zawodowej nauczyciela i sposobem wspierania integracji.
Słuchanie, narratywizowanie i uważność wobec rzeczy. Ku proaktywnej relacyjno-mediacyjnej przestrzeni epistemicznej edukacji (za Carlą Rinaldi) – Hamed Yaghmaeian
Artykuł koncentruje się na znaczeniu doświadczenia w procesie edukacji i badań, wskazując na problem jego upraszczania i sprowadzania do gotowych reprezentacji. Autor podkreśla potrzebę uważnego podejścia do codziennych, niejednoznacznych i często pomijanych doświadczeń uczniów. Ważną rolę przypisuje dokumentacji, relacjom oraz nauczycielowi-badaczowi, który poprzez aktywne uczestnictwo może wspierać proces uczenia się i rozwijać bardziej otwarte, oparte na doświadczeniu formy pedagogiki.
Reinterpretacja dyskursów doświadczenia badawczego jako ślad aktywnego czytania Barbiera – Izabela Kamińska-Jatczak
Artykuł dotyczy doświadczeń związanych z badaniami partycypacyjnymi i sposobów ich interpretowania. Autorka, odwołując się do koncepcji Barbiera, pokazuje, że badanie nie jest tylko zbieraniem informacji, ale także działaniem, w którym znaczenia mogą się zmieniać i być odkrywane na nowo. Tekst zachęca do spojrzenia na proces badawczy jako na dynamiczną współpracę i wymianę doświadczeń.
Metoda wywiadu narracyjnego: O przebiegu, procedurze badawczej i relacjach między badaczem a narratorem – Amelia Krawczyk-Bocian
Artykuł przedstawia metodę wywiadu narracyjnego Fritza Schützego oraz sposób prowadzenia i interpretowania tego rodzaju badań. Autor zwraca szczególną uwagę na relację między badaczem a narratorem, proponując, aby osoba opowiadająca swoją historię była nie tylko źródłem informacji, ale także równoprawnym uczestnikiem i współbadaczem. Takie podejście pozwala lepiej poznać codzienne życie, doświadczenia i przeżycia badanej osoby.
Działania kuratora rodzinnego w terenie jako forma „pomocy narzuconej” – perspektywa interakcyjna - Katarzyna Miśkiewicz
Artykuł dotyczy pracy kuratorów rodzinnych, która często ma charakter „pomocy narzuconej”, ponieważ wynika z decyzji sądu, a nie z dobrowolnej potrzeby rodziny. Autorka pokazuje, z jakimi wyzwaniami wiąże się budowanie zaufania w takich warunkach oraz jak kuratorzy starają się zachować autonomię swoich podopiecznych.
Znaczenia nadawane przez przyszłe nauczycielki przedszkola i klas I-III procesowi stawania się badaczem zjawisk społecznych w warunkach Research Team-Based Learning – Alicja Korzeniecka-Bondar, Beata Kunat
Artykuł przedstawia wyniki badań nad tym, jak przyszłe nauczycielki przedszkola i klas I–III uczą się roli badacza. Autorki pokazują, że praca w zespołach badawczych rozwija nie tylko wiedzę i umiejętności badawcze, ale także kompetencje społeczne i emocjonalne. Tekst zwraca również uwagę na znaczenie współpracy, wspólnego uczenia się i lepszego rozumienia wartości badań naukowych.
Recenzja: Adam Janas, Pytanie o wychowanie, Wydawnictwo von Borowiecky, Radzymin – Warszawa 2025
W artykule zanalizowano i oceniono monografię podoktorską z akresu filozofii edukacji. Autor monografii zaprezentował w niej krytyczną rekonstrukcję genezy i współczesnego stanu refleksji naukowej na temat wychowania, wyodrębniając dwie rywalizujące ze sobą tendencje, które oznaczył mianem pedagogiki transcendencji i pedagogiki immanencji.
„Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (NOWIS) w dziesiątym roku istnienia – przegląd wydarzeń – Ewa Marynowicz-Hetka, Piotr Soszyński
Artykuł przedstawia syntetyczny przegląd najważniejszych wydarzeń naukowych i promocyjnych w dziesiątym roku istnienia czasopisma „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (NOWIS), podjętych z okazji jubileuszu, wpisując je w szerszy kontekst rozwoju czasopisma oraz jego obecności w krajowej i międzynarodowej przestrzeni naukowej.
Zapraszamy do lektury nowego wydania czasopisma NOWIS.
