„Dziennik z łódzkiego getta (1941-1942)” Szlomy Franka (red. K. Radziszewska, M. Ruta) należy do istotnych świadectw zapisanych w jidysz, dokumentujących życie w łódzkiej dzielnicy zamkniętej. Jego autor, przedwojenny dziennikarz i pisarz, a zarazem jeden z nielicznych ocalałych mieszkańców getta, na bieżąco utrwalał swoje obserwacje. Przed deportacją ukrył zapiski, a po wojnie udało mu się odzyskać ich część. Polskie wydanie książki, jest pierwszym przekładem dziennika na język obcy.
Frank opisuje rzeczywistość getta z perspektywy bezpośredniego uczestnika wydarzeń. Pisze o głodzie, chorobach i śmierci, ale także o życiu codziennym, nastrojach społecznych, krążących pogłoskach, publicznych wystąpieniach, osobistych tragediach i stopniowym rozpadzie więzi między ludźmi.
Szczególna wartość obecnego wydania wiąże się również z historią samego tekstu, którego losy rodzą istotne pytania. Jak wskazują autorki wprowadzenia, zachowany tuż po wojnie maszynopis, sporządzony na podstawie odnalezionych notatek Franka, różni się od wydań książkowych opublikowanych kilkanaście lat później. W kolejnych edycjach pojawiły się skróty, zmiany w układzie zapisków oraz pominięcia fragmentów.
Publikacja przekładu Dziennika wydanego w postaci książkowej, choć ukazuje tylko jedną z jego wersji, ma jednak swoją wartość – otwiera bowiem czytelnikowi dostęp do ego-dokumentu, a więc subiektywnego zapisu poczynionego przez bezpośredniego świadka epoki, który był jednocześnie więźniem getta i funkcjonariuszem gettowej Służby Porządkowej (Ordnungsdienst). Jest to też, warto podkreślić, pierwsze wydanie dziennika Franka w języku innym niż język oryginału.
Sygnalizując istnienie znacznych różnic pomiędzy maszynopisem a publikacjami książkowymi, a jednocześnie nie wdając się w dywagacje, dlaczego autor dokonał tak daleko idących zmian, warto zwrócić uwagę na zjawiska opisane w badaniach Katarzyny Person nad powojennymi relacjami funkcjonariuszy żydowskich formacji porządkowych. W takich świadectwach spotyka się m.in. (1) selektywne opuszczenia dotyczące autoopisu służby, (2) przesunięcia perspektywy narracyjnej, które zwiększają dystans między narratorem a instytucją, (3) strategie autolegitimizacji, oraz (4) dysproporcje między szczegółowością opisów przemocy niemieckiej a marginalizowaniem roli formacji żydowskich
– czytamy w rozdziale Kilka słów o polskiej edycji „Dziennika z łódzkiego getta” Szlomy Franka
Publikację sfinansowano ze środków Funduszu na rzecz Nauki Polskiej w ramach nagrody Copernicus 2022 dla Krystyny Radziszewskiej.
***
Seria Judaica Łódzkie zawiera publikacje związane z historią i kulturą Żydów w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem wieku XIX i XX i regionu łódzkiego. Serii patronuje Centrum Badań Żydowskich oraz Zakład Niemcoznawstwa w Instytucie Filologii Germańskiej. Wydawane są zarówno materiały źródłowe poddane starannemu opracowaniu naukowemu, monografie naukowe, jak i tłumaczenia (często pierwsze) na język polski literatury pięknej powstałej w języku jidysz. Publikacje adresowane są nie tylko do badaczy tematyki żydowskiej, ale również do wszystkich miłośników kultury, literatury i historii polskich Żydów.
Zapraszamy do lektury.
