Tom 25, nr 1 (2026) „Przeglądu Nauk Historycznych” zawiera kilkanaście artykułów, studiów i materiałów poświęconych różnym epokom, regionom i problemom badawczym. Wśród publikowanych tekstów znalazły się zarówno studia z zakresu historii politycznej, społecznej i wojskowej, jak i artykuły biograficzne oraz poświęcone pamięci historycznej. Numer uzupełniają dodatkowe prace i materiały, recenzje, kronika naukowa, polemika oraz tekst Pro memoria.
Przegląd artykułów:
-
Prawdziwy żywot Stanisława Niegoszewskiego, improwizatora, pisarza i sekretarza królewskiego (1563–1601) - Marian Chachaj
Artykuł podejmuje problem pochodzenia, biografii i twórczości Stanisława Niegoszewskiego, pisarza i improwizatora działającego w drugiej połowie XVI wieku
W artykule przedstawiono stan posiadania pochodzących z Wołynia litewsko-ruskich kniaziów na terenie Małopolski właściwej, czyli w województwach krakowskim, sandomierskim i lubelskim w okresie od 1567 r. do połowy XVII w.
-
Zła sława Małgorzaty Ludwiczki. Przyczynek do procesów o czary, historii kobiet i dziejów jednej z kujawskich wsi na początku XVIII wieku - Jacek Wijaczka
W artykule przedstawiony został przebieg dwóch procesów o czary z lat 1702 i 1707, w których sądzona była Małgorzata Ludwiczka, karczmarka, a następnie owczarka, mieszkająca wówczas w kujawskiej wsi Żołędowo.
-
„Ludzie władzy” z kręgów senatorsko-dygnitarskich Wielkiego Księstwa Litewskiego (1778–1784). O trudnościach na drodze z litewskiej prowincji do Warszawy - Dariusz Rolnik
„Ludzie władzy” to określenie wskazujące na grupę, która realnie miała wpływ na rządy. W czasach stanisławowskich byli to ludzie blisko związani ze Stanisławem Augustem, długimi okresami mieszkający w stolicy i faktycznie wpływający na politykę.
-
Ostatni ordynat przygodzicki Michał Radziwiłł – szkic biograficzny - Jarosław Durka
Artykuł przybliża losy Michała Radziwiłła, ostatniego ordynata na Przygodzicach, postaci tyleż intrygującej, co kontrowersyjnej. Jego poczynania, szeroko opisywane w prasie okresu międzywojennego, doprowadziły do trwającego przez większość życia konfliktu z resztą arystokratycznego rodu oraz polskimi władzami państwowymi.
-
Hołodomor na Ukrainie w latach 1932–1933 w relacjach i ocenach ukraińskojęzycznej prasy hetmańskiej w Stanach Zjednoczonych - Serhii Kornovenko, Oleksandr Trygub
Artykuł przedstawia nowe ustalenia na temat Wielkiego głodu (Hołodomoru) na Ukrainie w latach 1932–1933, postrzeganego jako element zaplanowanego przez władze sowieckie ludobójstwa
-
Polityka zagraniczna Hiszpanii Franco i Portugalii Salazara w okresie II wojny światowej – refleksje porównawcze - Bartosz Kaczorowski
Celem artykułu była próba dokonania analizy porównawczej polityki zagranicznej, jaką w latach 1939–1945 prowadziły Hiszpania gen. Francisco Franco i Portugalia António de Oliveiry Salazara. Choć oba autorytaryzmy były do siebie dość podobne pod względem ideowym i oba ostatecznie pozostały neutralne podczas II wojny światowej, wykazywały istotne różnice, jeśli chodzi o deklarowane cele i sposoby realizacji polityki zagranicznej.
-
Strzał w plecy. Przyczynek do badania dziejów rosyjskich oddziałów zaporowych - Anna Izabella Zalewska
Artykuł poświęcony jest zagadnieniom wpisującym się w proces poznawania dziejów dyscyplinowania żołnierzy poprzez ich zastraszanie użyciem karabinów maszynowych w celu zapobieżenia postawom bojowym uznawanym za „niegodne”.
-
Pamięć uniwersytetu i jej praktykowanie – na przykładzie wspomnień o Wandzie i Bogumile Zwolskich - Jolanta Kolbuszewska, Maria Finogenow
Autorki przybliżają losy Wandy i Bogumiła Zwolskich, historyków związanych z uczelnią od 1945 r., którzy przybyli do Łodzi z Wilna. Ich biografie ukazują doświadczenia uczonych z Kresów, funkcjonujących w realiach PRL-u, a zarazem pozostających wiernymi przedwojennym wartościom.
-
Patroni kieleckich szkół. Studium przypadku modelowania przestrzeni publicznej w Polsce (1945–1989) - Anita Młynarczyk-Tomczyk
Artykuł analizuje proces kształtowania przestrzeni publicznej w PRL w latach 1945–1989 na przykładzie patronów szkół w Kielcach. Przedstawiono ewolucję polityki nazewniczej – od promowania postaci związanych z komunizmem, przez współistnienie nazw ideologicznych i neutralnych, po stopniowe odchodzenie od patronów komunistycznych w latach osiemdziesiątych.
-
Rola Shinzō Abe w umacnianiu współpracy obronnej między Wietnamem a Japonią: bezpieczeństwo morskie i dyplomacja straży przybrzeżnej - Van Sang Nguyen, Vinh Duong Bui, Duy Quy Nguyen
Artykuł ukazuje rolę premiera Shinzō Abe podczas jego drugiej kadencji w zakresie wzmacniania współpracy obronnej i bezpieczeństwa między Wietnamem a Japonią w ramach dyplomacji straży przybrzeżnej. Dzięki swoim wybitnym osiągnięciom w dziedzinie polityki zagranicznej Shinzō Abe odegrał kluczową rolę w umacnianiu partnerstwa strategicznego między oboma krajami, tworząc solidne podstawy dla wszechstronnej i długoterminowej współpracy w dziedzinie obrony i bezpieczeństwa.
Periodyk powstał w 2002 roku z inicjatywy pracowników Instytutu Historii UŁ, a jego założycielami byli Albin Głowacki i Zbigniew Anusik. Na łamach czasopisma publikowane są artykuły naukowe, edycje źródeł, recenzje, polemiki oraz inne opracowania poświęcone historii Polski i historii powszechnej – od starożytności aż po czasy najnowsze.
