W najnowszym wydaniu znajdziecie cztery ważne teksty podejmujące aktualne debaty socjologiczne.
W numerze przeczytacie artykuły:
Model reprezentacji aktorów społecznych van Leeuwena. Podejście korpusowe
Victoria Kamasa, Justyna Tomczak-Boczko
Artykuł przedstawia model reprezentacji aktorów społecznych (MRAS, ang. Social Actor Network) Theo van Leeuwena jako narzędzie do analizy sposobów konstruowania uczestników praktyk społecznych w dyskursie. Autorki rozpoczynają od syntetycznego omówienia kluczowych założeń modelu, po czym przechodzą do szczegółowej prezentacji zaproponowanych przez van Leeuwena kategorii analitycznych. Każdą z nich osadzają w praktyce badawczej, ilustrując przykładami z dotychczasowych analiz wykorzystujących MRAS. Następnie proponują ich operacjonalizację z użyciem języka zapytań korpusowych (CQL), pokazując, jak abstrakcyjne kategorie analityczne można przełożyć na konkretne procedury badawcze. Przyjęte rozwiązania umożliwiają systematyczne wyszukiwanie i eksplorację zróżnicowanych form reprezentacji aktorów społecznych w dużych zbiorach tekstów. Każda operacjonalizacja ilustrowana jest przykładami z korpusu tekstów prasowych dotyczących Osób w drodze na granicach polsko-białoruskiej i polsko-ukraińskiej w latach 2021–2022. Artykuł łączy refleksję teoretyczną z rygorem metodologicznym analizy korpusowej, oferując zarówno klarowne wprowadzenie do MRAS, jak i zestaw praktycznych narzędzi do jego zastosowania w badaniach empirycznych wspierających analizę jakościową.
Cierpienie, opieka i granice życia: opinie pracownic domów opieki na temat eutanazji
Sylwia Kwaśniewska
Artykuł przedstawia wyniki badań jakościowych dotyczące opinii na temat eutanazji wśród kobiet zatrudnionych w domach opieki, w których przeważają osoby starsze. Celem analizy jest pokazanie, jak doświadczenia zawodowe i osobiste, a także ekspozycja na cierpienie wpływają na kształtowanie się opinii na temat eutanazji. W artykule omówiono wyniki badań empirycznych opartych na teoretycznych ramach etyki opieki (Tronto) oraz pracy emocjonalnej (Hochschild), a także rozważano kwestię krzywdy moralnej (Shay). Wyniki wskazują, że większość respondentek popiera legalizację eutanazji, uzasadniając swoje stanowisko wiedzą na temat procesu umierania i doświadczeniem towarzyszenia innym w cierpieniu.
O stanie współczesnej socjologii. Polemika z Tomaszem Zaryckim
Daniel Płatek
Tomasz Zarycki w swoim artykule z 2025 r. wskazuje, że współczesna socjologia (a szczególnie socjologia krytyczna) ulega procesowi utraty swojej autonomii. Zagrożenie stanowi dla niej interdyscyplinarność i hegemonia innych dyscyplin, takich jak psychologia, ekonomia czy politologia. Do kryzysu dyscypliny przyczynia się także rozdrobnienie dyscyplinarne w postaci wszelkiego rodzaju „studiów nad” (techniką, migracjami, kulturą itp.) oraz pojawienie się, służebnych wobec interesów politycznych i ekonomicznych, think tanków. Zastępują one, w opinii Zaryckiego, wiedzę naukową ekspertyzą. W swojej polemice autor niniejszego artykułu argumentuje, że – podczas gdy częściowo należy zgodzić się z diagnozą tego procesu – recepta na wydobycie socjologii z kryzysu oraz wskazywane przyczyny tego procesu są błędne. Większe ukontekstowienie, historyzacja, odejście od budowy nauki formalnej i modelowania statystycznego będą tylko pogłębiać zależność dyscypliny od podmiotów politycznych i innych dziedzin nauki, zamiast dawać jej możliwość autonomicznego tworzenia wiedzy. Powołaniem i misją socjologii jest krytyka władzy dla dobra społeczeństwa, ale nie da się zrealizować tego postulatu bez rygorystycznego podejścia do metod uprawiania nauki empirycznej i świadomego budowania przyczynowych modeli teoretycznych.
Poza kulturami i tranzycjami: esej recenzyjny o sprawczości młodzieży, prekaryjności oraz przyszłości socjologii młodzieży
Komang Ariyanto
Podręcznik badawczy Research Handbook on the Sociology of Youth stanowi istotny współczesny wkład w rozwój socjologii młodzieży, jednak jego prawdziwa wartość polega na zdolności do przezwyciężania trwałych luk teoretycznych, kwestionowania anglocentrycznej dominacji dyscypliny oraz uwydatniania złożonej sprawczości młodzieży w warunkach coraz bardziej ograniczających struktur społecznych. Niniejsza recenzja wskazuje, że socjologia młodzieży znajduje się w kluczowym momencie, mierząc się z globalną niestabilnością oraz nieliniowymi ścieżkami życia, które wymagają opracowania nowych ram koncepcyjnych. Aby ocenić gotowość tej dziedziny, recenzja analizuje wybrane kluczowe prace naukowe w celu krytyki dominujących paradygmatów, zwłaszcza dychotomii „kultury vs. przejścia” oraz pasywnych ujęć młodzieży, które historycznie ograniczały nasze rozumienie tego zjawiska. Przyszła dynamika tej dyscypliny zależy zatem od jej zdolności do przekraczania tych podziałów. Recenzja ta wzywa do bardziej spójnej, globalnie świadomej i politycznie wrażliwej socjologii młodzieży, która promuje analizę społeczno-generacyjną zdolną łączyć narracje jednostkowe z kontekstami historycznymi, sprawczość ze strukturą oraz lokalne doświadczenia młodych ludzi z globalną gospodarką polityczną.
Przegląd Socjologii Jakościowej to międzynarodowy, ogólnodostępny kwartalnik. Publikowane są w nim prace empiryczne, teoretyczne, metodologiczne oraz artykuły z dokumentacją danych, obejmujące wszystkie dziedziny i specjalności socjologii.
Link do numeru.
Zapraszamy do lektury!
