Punktem wyjścia dla całego numeru jest przekonanie, że emocje nie są jedynie prywatnym doświadczeniem jednostki. Stanowią również ważny element funkcjonowania instytucji, relacji społecznych i procesów edukacyjnych. Redaktorki numeru zwracają uwagę, że współczesne szkolnictwo wyższe coraz silniej funkcjonuje pod presją produktywności, ewaluacji, konkurencji i biurokratyzacji. W takich warunkach emocje stają się częścią pracy zawodowej nauczycieli akademickich, a ich konsekwencją mogą być zarówno zaangażowanie i poczucie sensu, jak i zmęczenie, lęk czy wypalenie.
Emocjonalna praca nauczycieli akademickich
Numer otwiera artykuł Renaty Góralskiej poświęcony pracy emocjonalnej nauczycieli akademickich oraz zjawisku niesprawiedliwości afektywnej. Autorka, wykorzystując jakościowe wywiady z nauczycielami akademickimi, analizuje zależność między emocjami, tożsamością zawodową i relacjami władzy. Pokazuje, że współczesny uniwersytet może być przestrzenią, w której praca emocjonalna prowadzi zarówno do rozwoju i refleksji nad sobą, jak i do ograniczania sprawczości oraz dobrostanu pracowników.
Kolejny artykuł, autorstwa Beaty Pawłowskiej, koncentruje się na emocjach towarzyszących wielowymiarowej ocenie pracy nauczyciela akademickiego. Analiza pokazuje, w jaki sposób ciągła ewaluacja, krytyka i konkurencja wpływają na samoocenę oraz strategie radzenia sobie z emocjami. Autorka zwraca uwagę, że w warunkach nasilonej biurokratyzacji i neoliberalnego zarządzania ewaluacja, która miała służyć rozwojowi pracowników, może zamiast tego prowadzić do demotywacji i wyczerpania.
Między sprawczością a podporządkowaniem
Małgorzata Kosiorek podejmuje natomiast temat empowermentu, czyli wzmacniania poczucia sprawczości nauczycieli akademickich. Na podstawie badań jakościowych autorka analizuje sytuacje, w których praca akademicka może prowadzić do poczucia autonomii i wpływu na własne działania, ale także do doświadczenia podporządkowania i „zniewolenia” instytucjonalnego. Szczególne znaczenie mają przy tym emocje towarzyszące codziennym aktywnościom zawodowym.
Z kolei Alina Wróbel przygląda się zjawisku manipulacji w środowisku akademickim. Analiza doświadczeń nauczycieli akademickich pozwala wyróżnić trzy poziomy tego zjawiska: makro – związany z polityką edukacyjną i decyzjami systemowymi, mezo – dotyczący hierarchicznych relacji wewnątrz uczelni, oraz mikro – obejmujący bezpośrednie relacje między pracownikami. Autorka podkreśla, że autonomia i sprawczość członków wspólnoty akademickiej są niezbędne dla jej prawidłowego rozwoju i budowania profesjonalnej tożsamości nauczycieli.
Emocje a edukacja obywatelska
Perspektywę szkolną i społeczną wnosi artykuł Violetty Kopińskiej poświęcony emocjom i relacjom w polskiej edukacji obywatelskiej. Autorka analizuje podstawy programowe z 2018 i 2025 roku, pytając o to, czy szkoła tworzy przestrzeń do kształtowania obywatelskości jako doświadczenia emocjonalnego i relacyjnego – związanego z poczuciem przynależności do wspólnoty. Wyniki wskazują, że oba dokumenty zawierają potencjał dla uwzględniania emocjonalnego wymiaru obywatelstwa, jednak podstawa programowa z 2025 roku wyraźniej eksponuje kategorie istotne dla takiego rozumienia obywatelskości.
Emocje jako ważny wymiar edukacji
Publikacje zgromadzone w numerze tworzą interdyscyplinarny obraz współczesnej edukacji – od codziennych doświadczeń nauczycieli akademickich, przez relacje władzy i instytucjonalne mechanizmy oceny, po programy nauczania i kształtowanie postaw obywatelskich. Łączy je spojrzenie na emocje jako istotny element procesów społecznych, a nie jedynie indywidualnych przeżyć.
Numer skłania również do refleksji nad przyszłością uniwersytetu. Autorzy i autorki pokazują, że pytania o efektywność, ocenę czy konkurencyjność nie mogą być oddzielone od pytań o dobrostan, sprawczość, relacje i poczucie przynależności. Zebrane w numerze badania stanowią tym samym głos w dyskusji o bardziej inkluzywnym, demokratycznym i przyjaznym środowisku edukacyjnym.
Wydanie powstało m.in. w związku z realizowanym na Uniwersytecie Łódzkim interdyscyplinarnym projektem badawczym dotyczącym zaangażowania i wyczerpania jako konsekwencji pracy emocjonalnej nauczycieli akademickich, finansowanym w ramach programu „Inicjatywa Doskonałości – Uniwersytet Badawczy” (IDUB-UŁ).
Zapraszamy do lektury wszystkich artykułów na stronie czasopisma.
